Đằng sau các đợt truy quét lao động bất hợp pháp nhập cư ở Hàn Quốc

Những cuộc truy quét lao động không giấy tờ tại Hàn Quốc đang gia tăng cả về tần suất lẫn phạm vi, theo phản ánh từ người trong cuộc. Khi các chiến dịch kiểm tra được mở rộng từ nơi làm việc ra ga tàu điện ngầm, chợ địa phương, nhiều lao động nhập cư cho biết họ phải sống trong tâm thế luôn sẵn sàng bị bắt giữ bất cứ lúc nào.

Theo ghi nhận của The Korea Herald, Faisal, 42 tuổi, đã sống tại Hàn Quốc hơn hai thập kỷ, vẫn chưa quên đêm người bạn của mình bị thương nặng trong một cuộc truy quét tại Hwaseong, tỉnh Gyeonggi. Người bạn này đã ngã từ tầng hai khi tìm cách chạy trốn lực lượng chức năng và gãy tay. Faisal cho biết hiện nay, các đợt kiểm tra tại khu vực làm việc của anh diễn ra khoảng một đến hai tháng một lần, gần đây nhất là vào tháng 1. Ông nói thêm rằng các cuộc kiểm tra ngày càng diễn ra tại những không gian công cộng, khiến lao động nhập cư khó nhận diện lực lượng thực thi, bởi nhiều người mặc thường phục.

Faisal đến Hàn Quốc bằng visa du học tiếng Hàn diện D-4 cách đây gần 20 năm và làm thêm trong thời gian học. Sau khi được chủ sử dụng lao động đề nghị ở lại vì làm việc tốt, ông đã quá hạn lưu trú. Ông thừa nhận từng nhiều lần bị bắt giữ vì vi phạm quy định cư trú. Theo mô tả của ông, người bị bắt sẽ được đưa về văn phòng xuất nhập cảnh để chờ xử lý trục xuất. Trong cộng đồng lao động nhập cư, họ thường cảnh báo nhau khi phát hiện lực lượng chức năng xuất hiện.

Shek al Mamun, 52 tuổi, từng là lao động nhập cư và nay đã nhập tịch Hàn Quốc, cho rằng tần suất truy quét tăng rõ rệt trong thời gian gần đây. Dưới thời chính quyền Tổng thống Yoon Suk Yeol, chính sách vừa mở rộng cấp visa, đặc biệt cho lao động tay nghề thấp, vừa siết chặt thực thi pháp luật được triển khai với lý do số người cư trú trái phép tăng mạnh dưới thời chính quyền trước đó. Dữ liệu của Bộ Tư pháp cho thấy số người lưu trú bất hợp pháp đã tăng 75% trong nhiệm kỳ của Tổng thống Moon Jae-in, trong đó phần lớn là những người nhập cảnh bằng visa du học và du lịch.

Theo số liệu của Bộ Tư pháp, gần 140.000 người nước ngoài đã bị trục xuất, phạt tiền hoặc yêu cầu rời khỏi Hàn Quốc trong năm 2024, tăng so với mức 98.000 người của năm 2022. Ông Mamun cho rằng hiện Bộ Tư pháp đã thành lập đội chuyên trách thực thi luật nhập cư. Tuy nhiên, ông cáo buộc một số trường hợp không được đảm bảo đầy đủ quy trình, bao gồm hỗ trợ phiên dịch và xác minh danh tính lực lượng chức năng. Bộ Tư pháp chưa phản hồi về các cáo buộc này, song Ủy ban Nhân quyền Quốc gia Hàn Quốc từng khuyến nghị tăng cường minh bạch trong các đợt kiểm tra và yêu cầu cân nhắc sự cần thiết của việc bắt giữ trước khi chuyển giao hồ sơ giữa các cơ quan.

Cuộc sống không có tình trạng cư trú hợp pháp khiến nhiều gia đình rơi vào hoàn cảnh khó khăn. Faisal là cha của hai con nhỏ và cho biết việc không có bảo hiểm y tế khiến chi phí khám chữa bệnh rất cao. Ông cũng lo ngại nguy cơ bị bắt khi đi cùng con, điều có thể khiến gia đình mất nguồn chăm sóc chính. Theo ông, tình trạng cư trú hiện tại khiến việc phản ánh hành vi lạm dụng hay bạo lực tại nơi làm việc trở nên gần như không thể.

Từ góc nhìn cấu trúc chính sách, ông Mamun cho rằng hệ thống visa hiện nay tồn tại mâu thuẫn khi cho phép người nước ngoài nhập cảnh nhưng hạn chế cơ hội làm việc, đặc biệt với sinh viên quốc tế bị giới hạn ngành nghề và thời gian làm thêm. Ông cho rằng nhiều trường hợp lưu trú quá hạn không xuất phát từ ý định vi phạm mà do các rào cản chuyển đổi công việc hoặc gia hạn lưu trú trong hệ thống cấp phép lao động và thực tập sinh.

Luật sư Park Bum-il, chuyên gia về luật nhập cư tại hãng luật Global, cho biết lao động thời vụ thường phải thông qua môi giới để tìm việc, với chi phí có thể lên tới 3 triệu won, trong khi thời gian lưu trú chỉ tối đa ba tháng và thu nhập khoảng 7–8 triệu won. Áp lực chi phí ban đầu khiến một số người ở lại quá hạn. Ông Park cũng nhận định luật nhập cư Hàn Quốc tương đối cứng nhắc và được thực thi nghiêm ngặt, song tình trạng này không hoàn toàn khác biệt so với nhiều quốc gia khác, nơi lao động thời vụ cũng bị giới hạn thời gian làm việc.

Một số chuyên gia cho rằng Hàn Quốc về mặt địa lý khó xảy ra nhập cảnh trái phép do được bao quanh bởi biển, và phần lớn người cư trú trái phép ban đầu đều nhập cảnh hợp pháp. Điều này cho thấy bài toán không chỉ nằm ở khâu kiểm soát biên giới mà còn ở cơ chế quản lý lao động nước ngoài sau nhập cảnh.

Đối với Faisal, những tranh luận về chính sách là điều ông chỉ có thể quan sát từ xa. Ông cho biết bản thân yêu thích Hàn Quốc, từ con người đến văn hóa ẩm thực, và sẵn sàng đóng thuế nếu được cư trú hợp pháp. “Tôi sẽ rất biết ơn nếu được sống hợp pháp tại đây”, ông nói.

Theo The Korea Herald, các cuộc truy quét gia tăng đang đặt ra nhiều câu hỏi về cách cân bằng giữa thực thi pháp luật và bảo đảm quyền lợi cơ bản cho người lao động nhập cư trong bối cảnh nhu cầu lao động nước ngoài tại Hàn Quốc vẫn ở mức cao.